Όταν η υποχρηματοδότηση, η γραφειοκρατία και η διοικητική ανεπάρκεια γίνονται εμπόδιο στο δημόσιο σχολείο
Της Λίας Δροσου
Η Παιδεία δεν μπορεί να αποτελεί πεδίο διαχείρισης της φτώχειας, ούτε να λειτουργεί με όρους διοικητικής επιβίωσης. Δεν μπορεί να ζητάμε από τους εκπαιδευτικούς να διαμορφώνουν ένα σύγχρονο, ασφαλές και δημιουργικό σχολικό περιβάλλον, όταν δεν διασφαλίζουμε ούτε τους στοιχειώδεις οικονομικούς και λειτουργικούς πόρους για να το πετύχουν.
Σήμερα, η δημόσια εκπαίδευση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθύτερη κρίση, η οποία δεν αφορά μόνο την έλλειψη χρημάτων. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη θεσμική ευθύνη απέναντι στο σχολείο, την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης και, τελικά, την ίδια την αξία της εκπαίδευσης ως δημόσιου αγαθού.
Η παιδεία αιμορραγεί. Και δεν αιμορραγεί μόνο από την υποχρηματοδότηση. Αιμορραγεί από τις καθυστερήσεις, τις αγκυλώσεις, την απουσία σχεδιασμού και την αδυναμία ορισμένων διοικητικών μηχανισμών να αντιληφθούν ότι πίσω από κάθε οικονομικό κωδικό υπάρχει μια πραγματική σχολική ανάγκη.
Η κατάργηση των σχολικών επιτροπών:
Μια διοικητική αλλαγή με σοβαρές συνέπειες
Η εφαρμογή του Ν. 5056/2023 και η κατάργηση των σχολικών επιτροπών στους δήμους με λιγότερες από 100 σχολικές μονάδες, από τον Ιούνιο του 2024, άλλαξε ριζικά τον τρόπο διαχείρισης των λειτουργικών αναγκών των σχολείων.
Η μεταφορά των αρμοδιοτήτων στους δήμους παρουσιάστηκε ως μια προσπάθεια εξορθολογισμού και συγκέντρωσης της διοικητικής λειτουργίας.
Όμως, η διοικητική συγκέντρωση δεν σημαίνει αυτομάτως αποτελεσματικότητα.
Στην πράξη, η καθημερινότητα πολλών σχολικών μονάδων επιβαρύνθηκε από πρόσθετες διαδικασίες, χρονοβόρες εγκρίσεις, καθυστερήσεις στις προμήθειες και δυσκολίες στην άμεση αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών.
Ένα σχολείο δεν μπορεί να περιμένει εβδομάδες για να προμηθευτεί αναλώσιμα. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζει μια βλάβη με ρυθμούς που υπαγορεύονται αποκλειστικά από τη διοικητική αλληλογραφία. Δεν μπορεί να ζητά διαρκώς τα αυτονόητα, σαν να διεκδικεί κάποια έκτακτη πολυτέλεια.
Η σχολική καθημερινότητα απαιτεί ευελιξία, αποκεντρωμένη γνώση, άμεση ανταπόκριση και ουσιαστική οικονομική υποστήριξη.
Η γραφειοκρατία δεν μπορεί να υποκαθιστά την πολιτική ευθύνη
Η γραφειοκρατία έχει λόγο ύπαρξης όταν διασφαλίζει τη νομιμότητα, τη διαφάνεια και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.
Όταν, όμως, μετατρέπεται σε αυτοσκοπό, όταν οι διαδικασίες γίνονται σημαντικότερες από το αποτέλεσμα και όταν η εξυπηρέτηση μιας σχολικής ανάγκης χάνεται μέσα σε διαδοχικές υπογραφές και εγκρίσεις, τότε η διοίκηση απομακρύνεται από τον κοινωνικό της ρόλο.
Η νομιμότητα δεν πρέπει να αποτελεί άλλοθι για την αδράνεια.
Η οικονομική διαχείριση οφείλει να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη, δημοσιονομικά ορθή και κοινωνικά αποτελεσματική. Χρειάζεται σχεδιασμό, προτεραιοποίηση, αξιολόγηση αναγκών και λογοδοσία.
Και κυρίως χρειάζεται ανθρώπους που γνωρίζουν την εκπαιδευτική πραγματικότητα, όχι απλώς ανθρώπους που διαχειρίζονται φακέλους.
Τα χρήματα για τα σχολεία δεν είναι προσωπική εξουσία κανενός
Υπάρχει, όμως, και μια άλλη διάσταση που πρέπει να ειπωθεί με σαφήνεια.
Τα κονδύλια που προορίζονται για την εκπαίδευση δεν αποτελούν προσωπικό ταμείο κανενός αιρετού, κανενός υπηρεσιακού παράγοντα και κανενός διαχειριστή της εξουσίας.
Δεν είναι εργαλείο προσωπικών ισορροπιών, εξυπηρετήσεων ή επίδειξης διοικητικής ισχύος.
Η κατανομή των πόρων πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια: στον αριθμό των μαθητών, στην παλαιότητα των σχολικών κτιρίων, στις πραγματικές λειτουργικές ανάγκες, στις ιδιαίτερες απαιτήσεις κάθε σχολικής μονάδας και στις ανάγκες των παιδιών.
Δεν μπορεί να υπάρχουν σχολεία δύο ταχυτήτων. Δεν μπορεί η κάλυψη των αναγκών ενός σχολείου να εξαρτάται από το πόσο ισχυρή είναι η φωνή εκείνων που διεκδικούν ή από το πόσο κοντά βρίσκονται στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Η λογική των ανθρώπων της «καρέκλας» πρέπει να δώσει τη θέση της στη λογική της ευθύνης, της γνώσης και της προσφοράς.
Η θέση ευθύνης δεν είναι προνόμιο. Είναι υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία.
Και όποιος διαχειρίζεται δημόσιο χρήμα οφείλει να αποδεικνύει με διαφάνεια πού κατευθύνεται, με ποια κριτήρια και με ποιο αποτέλεσμα.
Η εκπαίδευση χρειάζεται χρηματοδότηση, όχι διαρκή αναζήτηση λύσεων ανάγκης
Δεν είναι δυνατόν οι δήμοι να καλούνται να καλύψουν ολοένα περισσότερες υποχρεώσεις, χωρίς αντίστοιχη επάρκεια χρηματοδότησης, προσωπικού και λειτουργικών εργαλείων.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί βασικό πυλώνα υποστήριξης της σχολικής κοινότητας. Δεν μπορεί, όμως, να μετατρέπεται σε αποδέκτη αρμοδιοτήτων χωρίς τους αναγκαίους πόρους και χωρίς ένα λειτουργικό πλαίσιο εφαρμογής.
Η ευθύνη της Πολιτείας είναι να εξασφαλίζει σταθερή, επαρκή και προβλέψιμη χρηματοδότηση. Η ευθύνη των δημοτικών αρχών είναι να διαχειρίζονται τους διαθέσιμους πόρους με διαφάνεια, δικαιοσύνη και αποτελεσματικότητα.
Και η ευθύνη όλων όσοι κατέχουν θέσεις διοίκησης είναι να υπηρετούν τις ανάγκες της εκπαιδευτικής κοινότητας, όχι να την υποχρεώνουν να προσαρμόζεται στις αδυναμίες του συστήματος.
Τι πρέπει να αλλάξει άμεσα
Η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε διαπιστώσεις. Χρειάζονται συγκεκριμένες θεσμικές παρεμβάσεις:
Γενναία αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης για τις λειτουργικές ανάγκες των σχολικών μονάδων.
Απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών, ώστε να καλύπτονται άμεσα οι καθημερινές και έκτακτες ανάγκες.
Διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια κατανομής των κονδυλίων, με δημοσιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και των αντίστοιχων δαπανών.
Ουσιαστική συμμετοχή των διευθυντών και των εκπαιδευτικών στον προσδιορισμό των πραγματικών αναγκών κάθε σχολείου.
Ενίσχυση των δημοτικών υπηρεσιών με εξειδικευμένο προσωπικό και σύγχρονα εργαλεία οικονομικής διαχείρισης.
Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του υφιστάμενου συστήματος και επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου των σχολικών επιτροπών.
Δεν αρκεί να αλλάζουμε νόμους και διοικητικές δομές. Πρέπει να αξιολογούμε εάν αυτές οι αλλαγές βελτιώνουν πραγματικά τη ζωή των μαθητών και τη λειτουργία των σχολείων
Η παιδεία δεν είναι αριθμοί σε έναν προϋπολογισμό. Είναι το μέλλον μιας κοινωνίας.
Ως άνθρωπος που βρίσκεται κοντά στην εκπαιδευτική κοινότητα και γνωρίζει τις αγωνίες των εκπαιδευτικών, των γονέων και των παιδιών, θεωρώ ότι πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τις σχολικές ανάγκες ως ένα ακόμη γραφειοκρατικό ζήτημα.
Πίσω από κάθε καθυστέρηση υπάρχει μια ανάγκη που παραμένει ακάλυπτη. Πίσω από κάθε ανεπαρκή χρηματοδότηση υπάρχει μια σχολική μονάδα που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στον ρόλο της. Και πίσω από κάθε λανθασμένη προτεραιοποίηση υπάρχει το ενδεχόμενο ένα παιδί να στερηθεί όσα δικαιούται.
Δεν μπορεί να μιλάμε για συμπερίληψη, ισότητα ευκαιριών, καινοτομία, ψηφιακό μετασχηματισμό και σύγχρονη εκπαίδευση, όταν δεν έχουμε εξασφαλίσει τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις για την καθημερινή λειτουργία του δημόσιου σχολείου.
Η Παιδεία δεν χρειάζεται άλλους διαχειριστές της «καρέκλας». Χρειάζεται ανθρώπους με γνώση, διοικητική επάρκεια, κοινωνική ευαισθησία και πολιτικό θάρρος.
Γιατί η δημόσια εκπαίδευση δεν ανήκει σε καμία διοίκηση, σε κανένα κόμμα και σε κανέναν διαχειριστή κονδυλίων. Ανήκει στα παιδιά.
Και απέναντι στα παιδιά δεν χωρούν ούτε δικαιολογίες ούτε εκπτώσεις.
Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΑΙΜΟΡΡΑΓΕΙ….και είναι ώρα να αναλάβουμε όλοι τις ευθύνες μας!!!
Γράφει η Λία Δρόσου, Δημοτική Σύμβουλος Δήμου Ωραιοκάστρου / Πρ. Αντιδήμαρχος Παιδείας , Προσχολικής Αγωγής & Δια βίου Μάθησης
