Όταν η ιστορία γίνεται γεωπολιτική: Η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων από το Ισραήλ

Η ομόφωνη απόφαση της κυβέρνησης του Ισραήλ να αναγνωρίσει επισήμως τη Γενοκτονία των Αρμενίων δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική ή ηθική πράξη. Αποτελεί μια απόφαση με βαθύ γεωπολιτικό αποτύπωμα, η οποία αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και αποκαλύπτει ότι ακόμη και η ιστορική μνήμη μετατρέπεται πλέον σε εργαλείο στρατηγικής ισχύος. Για δεκαετίες, το Ισραήλ απέφευγε να χρησιμοποιήσει τον όρο «γενοκτονία» για τα γεγονότα του 1915. Η επιλογή αυτή δεν οφειλόταν στην απουσία ιστορικών τεκμηρίων, αλλά στην ανάγκη διατήρησης μιας ιδιαίτερα σημαντικής στρατηγικής σχέσης με την Τουρκία. Η συνεργασία στον στρατιωτικό, ενεργειακό και πληροφοριακό τομέα καθιστούσε το ζήτημα πολιτικά ευαίσθητο. 

Σήμερα, όμως, οι συνθήκες έχουν αλλάξει ριζικά. Οι σχέσεις Άγκυρας και Τελ Αβίβ βρίσκονται ίσως στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών. Ο πόλεμος στη Γάζα, η έντονη ρητορική του Προέδρου Ερντογάν, η ανάδειξη της Τουρκίας ως βασικού υποστηρικτή της Χαμάς και η ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική απόσταση μεταξύ των δύο κρατών δημιούργησαν ένα νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο παλαιοί διπλωματικοί περιορισμοί έπαψαν να υφίστανται.

Η χρονική συγκυρία της απόφασης μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Η αναγνώριση λειτουργεί ως ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα προς την Άγκυρα. Παρά τις διαβεβαιώσεις της ισραηλινής κυβέρνησης ότι δεν πρόκειται για πράξη αντιποίνων, η διπλωματία σπανίως λειτουργεί έξω από το πλαίσιο των συσχετισμών ισχύος. Στη διεθνή πολιτική, ακόμη και οι ηθικές αποφάσεις αποκτούν στρατηγική διάσταση όταν μεταβάλλονται οι ισορροπίες. Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει μια ευρύτερη πραγματικότητα της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής, ότι, δηλαδή, η ιστορική μνήμη δεν είναι ποτέ πλήρως ανεξάρτητη από τη γεωπολιτική.

Η αναγνώριση ιστορικών εγκλημάτων αποτελεί ασφαλώς ηθική υποχρέωση των κρατών. Ωστόσο, ο χρόνος κατά τον οποίο πραγματοποιείται συχνά επηρεάζεται από τα στρατηγικά τους συμφέροντα. Δεν αλλάζει η ιστορία, αλλά αλλάζει το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο τα κράτη επιλέγουν να την αναγνωρίσουν. Από αυτή την άποψη, η απόφαση του Ισραήλ αντανακλά κάτι βαθύτερο από μια αλλαγή ιστορικής στάσης. Αντανακλά την οριστική κατάρρευση μιας εποχής στις σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας και την είσοδο σε μια νέα περίοδο ανταγωνισμού, όπου η διπλωματία, η ιστορία και η δημόσια αφήγηση χρησιμοποιούνται ως στοιχεία εθνικής ισχύος.

To Newsletter του Propago

Λάβετε την ανάλυση της ημέρας στο email σας